Op 20 november organiseerde het SPE een inspirerende kennissessie over moslimadiscriminatie. Tijdens deze bijeenkomst werd er dieper ingegaan op wat er psychologisch gebeurt bij slachtoffers en omstanders van moslimadiscriminatie, wat je als omstander kunt doen, hoe je als vrouwenorganisatie of vrijwilliger kunt reageren op meldingen en ervaringen van moslimadiscriminatie, en hoe je op een veilige manier erkenning en steun kunt bieden.
De sessie stond onder leiding van DRA, Movisie, Slachtofferhulp Nederland en Meld Islamofobie.
Discriminatie & Racisme Advies (DRA)
DRA behandelt, bemiddelt en registreert discriminatieklachten. Ze adviseren inwoners, geven voorlichting en trainingen en doen onderzoek en beleidswerk. Ze ondersteunen zowel individuen als groepen.
DRA heeft verschillende kerntaken, waaronder:
- Klachtenbehandeling
- Bemiddeling en registratie van meldingen
- Advisering aan inwoners en organisaties
- Het geven van voorlichtingen en trainingen
- Het uitvoeren van onderzoek en beleidswerk
Werkwijze van DRA
De werkwijze van DRA is gericht op laagdrempelige toegang en snelle interventies om conflicten op te lossen. Er wordt ingezet op het voorkomen van langdurige juridische procedures en op ondersteuning bij het zelfstandig oplossen van klachten, bijvoorbeeld op het werk. DRA biedt daarnaast coaching bij de voorbereiding op gesprekken en onderhandelingen.
Naast individuele klachten behandelt DRA ook klachten van groepen, verzorgt zij bemiddeling, pakt zij klachten op eigen initiatief op en beschikt zij over een structurele telefonische helpdesk. Ook verzorgt DRA de registratie en rapportage van meldingen voor de gemeente en geeft zij voorlichting aan diverse groepen en organisaties.
Coping strategieën
Bij het omgaan met discriminatie worden verschillende copingstrategieën gebruikt.
- Een polariserende strategie houdt in dat slachtoffers sterk reageren op discriminatie en de situatie nadrukkelijk benadrukken.
- Bij een vermijdende strategie probeert iemand de situatie van discriminatie te ontlopen of zich terug te trekken.
- Conformerend gedrag betekent dat iemand zich aanpast aan de omgeving om conflicten te vermijden
- Een verbindende strategie gericht is op het zoeken van verbinding en begrip tussen betrokkenen.
- Volgens DRA worden vooral vermijdende en conformerende strategieën veel gebruikt.
De impact en gevolgen
De impact en gevolgen werden benoemd als korte termijn (boosheid, frustratie, verdriet etc.), lange termijn (angst voor herhaalde afwijzing, schaamte, onzekerheid, duurzame gevoelens van uitsluiting) en minderheidsstress (druk om aan de dominante norm te voldoen).
Wat kunnen omstanders doen?
Er werd besproken wat omstanders kunnen doen bij discriminatie: herkennen, bereid zijn om in te grijpen en weten hoe je kunt ingrijpen. Het advies is om eenvoudige interventies te gebruiken, zoals een vraag stellen of een grens aangeven. Ook het steunen van het slachtoffer werd benoemd. Effectief ingrijpen vraagt herkennen, bereidheid en vaardigheden.
Slachtofferhulp Nederland
Wat doet Slachtofferhulp Nederland?
Slachtofferhulp Nederland biedt psychosociale, praktische en juridische ondersteuning aan slachtoffers. Ze begeleiden mensen in hun emotionele herstel, praktische problemen, schadeafhandeling en procedures.
Impact van moslimadiscriminatie
Moslimadiscriminatie heeft ingrijpende impact op slachtoffers. Het kan leiden tot verschillende stressklachten, wat zich in verschillende vormen kan uiten, zoals spanning, sufheid, vermoeidheid, snel schrikken of huilbuien. Maar ook slecht slapen, verlies van concentratie en geduld, of het vermijden van plekken of situatie. Het eerste gesprek over deze ervaringen kan moeilijk zijn, en als organisatie kan het zo zijn dat je deze signalen oppikt of het eerste aanspreekpunt bent.
De eerste reactie: Do’s and Don’ts
Slachtofferhulp deelt de Do’s en Don’ts bij het bieden van een veilige eerste reactie. Wanneer iemand discriminatie ervaart, kan het eerste gesprek een belangrijke rol spelen in hoe veilig en gesteund diegene zich voelt. In een eerste reactie is erkenning bieden essentieel. Door oordeelloos te luisteren en niet te sturen, ontstaat ruimte voor iemand om zijn of haar verhaal op eigen tempo te delen. Open vragen helpen daarbij, omdat ze uitnodigen tot vertellen zonder richting op te leggen. Ook het vragen wat iemand nodig heeft, draagt bij aan het herstellen van veerkracht en het behouden van regie bij de persoon zelf.
Tegelijkertijd is het belangrijk om bepaalde reacties te vermijden. Victimblaming – waarbij de verantwoordelijkheid (deels) bij het slachtoffer wordt gelegd – kan veel schade aanrichten. Ook secundaire victimisatie, zoals opmerkingen dat het “niet erg genoeg” was, het afwijzen van hulp of het geven van onvoldoende erkenning, versterkt gevoelens van onveiligheid. Door deze valkuilen te vermijden en steunend te reageren, kan een eerste gesprek een betekenisvolle stap zijn richting herstel en vertrouwen.
Meld Islamofobie
Over Meldislamofobie
Meld Islamofobie biedt een veilige plek voor meldingen en ondersteunen via hun netwerk. Ze zijn een onafhankelijke partij, opgezet uit eigen initiatief.
Functies van Meldislamofobie
Meld Islamofobie vervult drie functies:
- Meldpunt: Als meldpunt neemt de organisatie meldingen aan en biedt zij een veilige plek voor moslims. Via een netwerk van organisaties en individuen wordt ondersteuning geboden en vindt waar nodig doorverwijzing plaats. Daarnaast vult het meldpunt ontbrekende definities aan binnen overheid en instituties, en faciliteert het lotgenotencontact.
- Onderzoek: Meld Islamofobie richt zich zowel op wetenschappelijk als praktijkgestuurd onderzoek. Het gaat hierbij om onderbelichte thema’s, zoals moslimdiscriminatie en het boerkaverbod. In dit onderzoek ligt een sterke nadruk op context, bijvoorbeeld gender, Palestina en het bredere maatschappelijke klimaat. De context wordt daarbij belangrijker geacht dan aantallen.
- Kenniscentrum: Meld Islamofobie ontwikkelt en deelt kennis via zowel eigen als externe kanalen. De organisatie verzorgt educatie, werkt samen met burgerbewegingen en andere organisaties, en deelt kennis met overheden en media. Daarnaast is Meld Islamofobie actief aanwezig bij protesten, lezingen en presentaties.
Het belang van melden
Het melden van incidenten is belangrijk, omdat de meldingsbereidheid op dit moment laag is. Het is essentieel om te onderzoeken waarom meldingen uitblijven: meldingen leveren bovendien waardevolle gegevens op die bijdragen aan wetenschappelijk inzicht. Dit onderzoek helpt om heersende discoursen tegen te gaan en om beter te begrijpen wat er speelt in de samenleving.
Het meldingsproces
Een melding maken van islamofobie kan eenvoudig via de website van Meld Islamofobie. Nadat de melding is ingediend, volgt een beoordeling door het team om te controleren of de melding compleet is en of aanvullende informatie nodig is. Vervolgens kan er een gesprek plaatsvinden om de details van het incident te verifiëren en context duidelijk te krijgen. Op basis van de melding en het gesprek wordt actie ondernomen, bijvoorbeeld registratie in de databank, doorverwijzing naar organisaties of gebruik van de informatie voor onderzoek en rapportages.
Movisie
Movisie doet onderzoek naar discriminatie en sociale uitsluiting. Movisie richt zich onder andere op de vraag hoe moslimdiscriminatie zich manifesteert in wijken en wat bewoners, organisaties en omstanders kunnen doen om hierop te reageren. Vanuit deze kennis ondersteunt Movisie professionals en vrijwilligers in de sociale basis met inzichten, voorbeelden en handelingsperspectieven.
De sociale basis als sleutel
Moslimdiscriminatie speelt zich vaak af binnen de sociale basis: in buurten, verenigingen, moskeeën, vrouwenorganisaties en bij lokale voorzieningen en instanties. Dit zijn de plekken waar mensen elkaar ontmoeten, participeren en samenbouwen aan welzijn. Movisie benadrukt dat juist deze sociale basis het fundament vormt voor een inclusieve samenleving. Kleine wijkorganisaties staan dicht bij bewoners en kunnen daarom een belangrijke rol spelen in het signaleren, bespreekbaar maken en tegengaan van discriminatie.
Ontmoeting stimuleren
Onderzoek laat zien dat positieve ontmoetingen helpen om vooroordelen en discriminatie te verminderen. Movisie wijst erop dat gezamenlijke activiteiten – zoals samen sporten, samen eten of samen leren – bijdragen aan wederzijds begrip en vertrouwen. Vrouwenorganisaties kunnen hierin het verschil maken door veilige en laagdrempelige ontmoetingen te organiseren waarin ruimte is voor diverse ervaringen en verhalen.
Inclusieve organisaties en buurten
Movisie benadrukt het belang van inclusieve organisaties. Dit betekent aandacht voor diversiteit binnen teams, eerlijke en transparante processen en een cultuur waarin iedereen zich welkom en serieus genomen voelt. Door hier bewust aan te werken, dragen wijkorganisaties bij aan buurten waar moslimdiscriminatie minder ruimte krijgt en waar verschillen worden gezien als kracht.
Wat kunnen wijkorganisaties doen?
Movisie ondersteunt wijkorganisaties door kennis te delen over discriminatie en door praktische handvatten te bieden voor handelen in de dagelijkse praktijk. Voor vrouwenemancipatie-organisaties betekent dit onder andere:
- Alert zijn op signalen van moslimdiscriminatie;
- Ruimte bieden voor gesprek en erkenning van ervaringen;
- Ontmoeting en verbinding tussen verschillende groepen stimuleren;
- Bijdragen aan een inclusieve en veilige sociale basis in de wijk.
Met onderzoek, kennisdeling en praktijkgerichte ondersteuning helpt Movisie organisaties om moslimdiscriminatie te herkennen, te begrijpen en samen tegen te gaan.
