Op 3 december organiseerde het SPE een kennissessie over het ondersteunen van slachtoffers van seksueel geweld. Centraal stond hoe vrijwilligers en zelforganisaties slachtoffers kunnen herkennen, opvangen en veilig kunnen doorverwijzen. Tijdens de sessie werd stilgestaan bij de beleving van het slachtoffer, de zorg- en meldroute, en de cruciale rol die vrijwilligersorganisaties spelen als eerste aanspreekpunt.
De bijeenkomst bestond uit bijdragen van de Safe Space Club (TSSC) en het Centrum Seksueel Geweld (CSG), afgewisseld met casuïstiek, groepsgesprekken en praktische tips voor vrijwilligers en professionals.
Deel 1: The Safe Space Club
The Safe Space Club is een laagdrempelige organisatie die slachtoffers van seksueel geweld emotionele ondersteuning, begeleiding en een veilige community biedt. Dit doen ze in de vorm van:
- 1-op-1 hulptrajecten
- Groepstrajecten
- Snelle antwoorden op vragen via sociale media
- Laagdrempelige inloopmomenten in het Safe Space House
- Meegaan bij aangifte of doktersbezoek
- Samenwerking met formele en informele partners; wegwijs maken binnen het netwerk
Ook wanneer mensen op een wachttijd staan binnen de formele zorg kan TSSC ondersteuning bieden en deze periode helpen overbruggen.
Impact die TSSC veel ziet bij slachtoffers van seksueel geweld:
- PTSS en fysieke, mentale en emotionele klachten (bijv. buikpijn, vermoeidheid, hoofdpijn)
- Schuld en schaamte vergroot door expliciet en impliciet victim blaming, bijvoorbeeld:
- “Waarom heb je geen nee gezegd?”
- “Je had wel een kort rokje aan”
- “Weet je zeker dat het zo is gegaan?”
- Negatief zelfbeeld (ook risicofactor voor andere problematiek)
- Isolement, eenzaamheid en machteloosheid
- Verstoorde seksualiteit
Casussen en uitdagingen uit de praktijk
Waar gaat het moeilijk?
- Misbruik binnen familie of gemeenschap
- Moeilijke afweging: wel of geen aangifte?
- Slachtoffers willen dader vermijden, maar dat lukt niet altijd binnen gesloten gemeenschappen.
- Soms is er sprake van geheimhouding of schaamte binnen het familiesysteem.
- Voorbeeldcasus:
Een kind werd jarenlang misbruikt. Ouders wisten ervan maar verzwegen het uit schaamte. Ondanks weerstand is dader uiteindelijk opgepakt—het melden vanuit een organisatie was daarin essentieel. - Belangrijke toevoeging:
Zelfs zonder aangifte kan de politie soms een zaak openen, bijvoorbeeld wanneer er al iets loopt bij het OM. Een melding doen is daarom belangrijk.
- Het is moeilijk om seksueel geweld te herkennen, omdat er geen duidelijke signalen zijn.
- Het is altijd goed om extra op te letten bij situaties die opeens veranderen, bijvoorbeeld: een kind dat niet meer naar school gaat, of een vrouw die zich opeens anders gedraagt.
- Belangrijk in deze situaties is ook om meer te zoeken achter de verandering: als een kind niet meer naar school gaat, waar gaat het dan wel heen? Hoe komt dat?
- Afwijkend gedrag is altijd iets om extra aandacht aan te geven
Wanneer TSSC inschakelen?
- Voor emotionele ondersteuning
- Voor begeleiding en wegwijzen
- Voor het creëren van een veilige community
Belangrijk: TSSC is gratis en laagdrempelig!
Wat helpt vrijwilligers?
- Eigen rol helder hebben: signaleren, begrenzen en doorverwijzen
- Weten wanneer er een meldplicht is of wanneer sprake is van acuut gevaar
- Dossier bijhouden en doorverwijzing bespreekbaar maken
- Laagdrempelige opties kennen (zoals TSSC), ook tijdens wachttijden in formele zorg
Hoe ga je om met iemand die voor het eerst diens verhaal vertelt?
- Transparant uitleggen wat je rol is
- Zorgen dat iemand zich gehoord voelt
- Afsluiten met duidelijk vervolg: “Ik kom hierop terug en zoek uit wat de volgende stap kan zijn.”
- Ook intern: met collega’s delen (met toestemming) en elkaar steunen
- Ken de gepaste meldcodes en protocollen
Deel 2: Centrum seksueel geweld
Wat zijn de gevolgen op korte en lange termijn?
- Kerncijfers: elk jaar 100.000 slachtoffers per jaar in Nederland (1 op de 2 vrouwen en 1 op 5 mannen).
- 75% krijgt te maken met victim blaming. Dat is vaak schadelijker dan de ervaring zelf
- Lichamelijke gevolgen (letsels, soa’s, zwangerschap, lange termijn lichamelijke gevolgen)
- Andere gevolgen op korte termijn: slecht slapen, hoofdpijn, vermoeidheid, angst, etc.
- Mogelijke impact op de lange termijn: verslaving, ptss, depressie, gedragsproblemen, seksuele-en relatieproblemen
Maar hulp is mogelijk! Er bestaan veel vormen van traumabehandeling. Daarnaast kunnen dingen als yoga, dans, sport, muziek, schrijven, anderen ontmoeten, etc. helpen bij de verwerking van een traumatische ervaring.
Wat doet het Centrum Seksueel Geweld?
- Ze zijn er voor slachtoffers, maar ook voor vragen van professionals (“Mag ik dit verhaal delen?” “Wanneer moet ik aan mijn meldplicht voldoen?” e.d.)
- Wat doen ze voor slachtoffers:
- Casemanagers
- Luisterend oor
- Advies en ondersteuning
- Hulp en zorg coördineren
- Medisch, juridisch, forensisch, psychisch
- Andere organisaties die je wilt kennen: Stichting Wij Zijn M, TSSC, Men as Well, Offlimits
Hoe verwijs je naar het csg?
- Bij voorkeur warm doorverwijzen (“mag ik jouw naam en telefoonnummer doorgeven?”)
- Geef een kaartje
- Laat het CSG weten als je een terugkoppeling wil krijgen
- Iedereen mag altijd binnenlopen, bellen, of mailen voor overleg
Hoe kan jij iemand helpen?
- Bij het delen van hun verhaal hebben veel slachtoffers angsten, zoals: niet geloofd worden, de controle verliezen, de schuld krijgen, zich nooit meer beter voelen, etc. Het helpt om het slachtoffer dus juist te steunen, te bekrachtigen, en in contact te brengen met mensen die kunnen helpen.
- Helpende uitspraken zoals:
- Het is niet jouw schuld
- Wat goed dat je hulp zoekt
- Bedankt voor je vertrouwen
- Ik wil naar je luisteren
- Ik geloof je
- Voorkom waarom-vragen (“waarom ging je met hem mee?”, “Waarom zei je geen nee?”). Dit soort vragen worden al heel snel victim blaming en leggen de verantwoordelijkheid bij het slachtoffer.
Tips om iemand te steunen
- Probeer te luisteren
- Geef erkenning, normaliseer
- Alle emoties mogen er zijn
- Blijf rustig, voorspelbaar en concreet
- Respecteer keuzes
- Vertel het niet zomaar door (maar beloof geen geheimhouding)
- Vraag naar het netwerk van slachtoffer
- Denk aan praktische hulp
- Vraag (samen) om advies bijvoorbeeld bij het CSG
